Europa doświadcza coraz bardziej intensywnych skutków zmiany klimatu – od rekordowych fal upałów i susz po gwałtowne kurczenie się pokrywy śnieżnej i lodowej. Najnowszy raport European State of the Climate 2025 (ESOTC 2025) pokazuje, że kontynent ociepla się szybciej niż jakikolwiek inny region świata, a konsekwencje tych zmian są już odczuwalne dla społeczeństw, gospodarki i ekosystemów.
Raport został opracowany przez Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF), realizujące usługę programu Copernicus w zakresie zmiany klimatu, oraz Światową Organizację Meteorologiczną (WMO). Stanowi kompleksowy przegląd kluczowych wskaźników klimatycznych oraz ich wpływu na środowisko i ludzi w Europie.
Kluczowe wnioski ESOTC 2025:
- 95% powierzchni Europy odnotowało temperatury powyżej średniej.
- Rekordowa fala upałów w subarktycznej Fennoskandii trwała trzy tygodnie, z temperaturami powyżej 30°C w pobliżu koła podbiegunowego.
- Pokrywa śnieżna była o 31% niższa od średniej, a wszystkie regiony lodowcowe odnotowały straty masy.
- Pokrywa lodowa Grenlandii straciła 139 gigaton lodu.
- Temperatury powierzchni morza osiągnęły rekordowy poziom, a 86% obszaru oceanicznego dotknęły morskie fale upałów.
- Pożary objęły ponad 1 mln hektarów – największy obszar w historii pomiarów. Około 70% rzek odnotowało przepływy poniżej średniej.
- 46,4% energii elektrycznej w Europie pochodziło ze źródeł odnawialnych (rekordowy poziom).
(Po lewej) Skumulowana zmiana masy lodowców w europejskich regionach lodowcowych w latach 1976–2025 (w gigatonach). (Po prawej) Prędkość przepływu lodu na pokrywie lodowej Grenlandii w roku hydrologicznym 2025.
Źródło: WGMS/C3S/ECMWF; ENVEO/C3S/ECMWF
Przyspieszone ocieplenie w chłodnych regionach
Najbardziej dynamiczne zmiany obserwowane są w chłodniejszych częściach Europy, takich jak Arktyka i obszary górskie. Zmniejszająca się pokrywa śnieżna i lodowa ogranicza efekt albedo, co przyspiesza dalsze ocieplenie.
W 2025 r. znacząco zmniejszył się obszar występowania dni mroźnych, a temperatury minimalne przez większość roku pozostawały powyżej średniej. Jednocześnie odnotowano rekordowo niską liczbę dni z obciążeniem zimnem.
(Po lewej) Anomalie i wartości ekstremalne temperatury powietrza przy powierzchni ziemi w Europie w 2025 r. (Po prawej) Trendy zmian temperatury na świecie, w Europie i w Arktyce w latach 1996–2025.
Źródło: C3S/ECMWF
Rekordowe ocieplenie oceanów
Oceany pochłaniają większość nadmiaru ciepła w systemie klimatycznym, co przekłada się na ich systematyczne ocieplanie. W 2025 r. temperatura powierzchni morza w regionie europejskim osiągnęła najwyższy poziom w historii pomiarów.
Morskie fale upałów objęły aż 86% obszaru oceanicznego, a ponad jedna trzecia regionu doświadczyła warunków „poważnych” lub „ekstremalnych”. Zjawiska te mają istotny wpływ na ekosystemy morskie oraz warunki klimatyczne na lądzie.
Obszar Europy, na którym w 2025 r. wystąpiło co najmniej 14 kolejnych dni przymrozkowych (po lewej) oraz dni mroźnych (po prawej). Kolorem ciemnoniebieskim zaznaczono wartości z 2025 r., w porównaniu ze średnią z lat 1991–2020 (niebieski) oraz 1961–1990 (jasnoniebieski). Dzień przymrozkowy oznacza temperaturę minimalną ≤ 0°C, natomiast dzień mroźny – temperaturę maksymalną ≤ 0°C.
Źródło: KNMI/C3S/ECMWF.
Susze i presja na zasoby wodne
Rok 2025 należał do jednych z najsuchszych w Europie od początku lat 90. XX wieku. W maju ponad połowa kontynentu była dotknięta suszą, a przepływy w rzekach przez większość roku pozostawały poniżej średniej.
Zmiany te wynikają zarówno z naturalnej zmienności klimatu, jak i długoterminowych trendów związanych z globalnym ociepleniem.
Wzrost ryzyka pożarów i ekstremalnych zjawisk
Wysokie temperatury i niedobory opadów przyczyniły się do rekordowej liczby pożarów lasów. Spłonął obszar ponad 1 mln hektarów, a emisje z pożarów osiągnęły najwyższy poziom w historii.
Ekstremalne zjawiska pogodowe – w tym fale upałów, susze i pożary – mają coraz większy wpływ na zdrowie ludzi, gospodarkę oraz funkcjonowanie ekosystemów.
Po lewej: odsetek obszaru europejskiego regionu oceanicznego (WMO RA VI) dotkniętego morskimi falami upałów w latach 1982–2025, z podziałem na kategorie intensywności: umiarkowaną, silną, poważną i ekstremalną. W każdym roku uwzględniono najwyższą intensywność odnotowaną lokalnie. Po prawej: mapa przedstawiająca najwyższą kategorię morskiej fali upałów w 2025 r. Fale upałów zdefiniowano względem okresu referencyjnego 1991–2020.
Źródło: DMI/C3S/ECMWF.
Wpływ na różnorodność biologiczną
Zmiany klimatu wywierają coraz większą presję na ekosystemy lądowe i morskie. Wzrost temperatur, zmiany w opadach oraz częstsze zjawiska ekstremalne prowadzą do degradacji siedlisk i zakłóceń w cyklach przyrodniczych.
Raport podkreśla, że skuteczna ochrona środowiska wymaga zintegrowanego podejścia łączącego działania klimatyczne i ochronę różnorodności biologicznej.
Znaczenie działań na rzecz klimatu
Raport ESOTC 2025 wskazuje jednoznacznie, że zmiany klimatu są już rzeczywistością, a ich tempo wymaga pilnych działań adaptacyjnych i ograniczających emisje. Jednocześnie widoczne są postępy w transformacji energetycznej – rosnący udział odnawialnych źródeł energii stanowi ważny krok w kierunku neutralności klimatycznej.
📊 Pełny raport, wykresy i infografiki można znaleźć na stronie C3S:
👉 climate.copernicus.eu/ESOTC/2025